Numer 11(233)    listopad 2004Numer 11(233)    listopad 2004
fot.Andrzej Karpowicz
Koptowie na Podwalu
Tadeusz Wyszomirski
Już od ponad roku dzięki błogosławieństwu metropolity Sawy w warszawskiej cerkwi na Podwalu odprawiana jest raz w miesiącu Liturgia św. według tradycji Kościoła koptyjskiego. Daje ona poczucie przeniesienia się w czasy pierwszych wieków chrześcijaństwa. W innych Kościołach dokonała się nieunikniona ewolucja, formy liturgii koptyjskiej jakby zastygły w IV-VI wieku. Zdaniem rektora seminarium, o. Jerzego Tofiluka, dotyczy to nie tylko sposobu modlitwy, śpiewu, ale też i ikony, która u Koptów występuje w bardzo wczesnej, chciałoby się powiedzieć pierwotnej, formie. Kiedy w szóstym stuleciu Egipt został podbity przez Arabów, miejscowa ludność chrześcijańska, potomkowie antycznych Egipcjan, starali się za wszelką cenę zachować skarb wiary. Nie było możliwości rozwoju.
   
   Koptowie należą do grupy Kościołów orientalnych albo dochalcedońskich. Dosyć wcześnie zerwały one z bizantyńską ortodoksją. Należą do niej także Ormianie, Syrojakobici, Etiopczycy i Syromalabarczycy w Indiach, do których światło wiary przyniósł apostoł Tomasz.
   Liturgię celebruje mnich pochodzący z Egiptu, który od swego patriarchy otrzymał posłuszanije na odwiedzanie tych miast w Europie, gdzie nie ma stałego koptyjskiego duszpasterstwa.
   Koptowie rozsiani są dzisiaj po całym świecie. W krajach Unii funkcjonują trzy ośrodki monastyczne oraz kilka parafii. Duchownego tytułuje się abuna - tyle co nasz batiuszka. W Egipcie na około sześćdziesiąt milionów mieszkańców koptyjscy chrześcijanie stanowią 10-15 mln. Są to oczywiście dane szacunkowe. Abuna
   W Egipcie jest zwyczajem celebrowanie liturgii dwa razy w tygodniu, w niedzielę oraz piątki - państwowy dzień świąteczny. Zawsze poprzedza ją jutrznia, podobnie jak w Grecji i Rumunii. Odprawiana jest w zwykłych szatach mniszych, złożonych z sutanny i nakrycia głowy, czegoś w rodzaju mniszego, zawsze wyszywanego, kaptura.
   Koptowie odprawiają w języku koptyjskim, dzisiaj martwym, jedynie liturgicznym i chyba znacznie mniej zrozumiałym niż dla nas staro-cerkiewno-słowiański. Nie rezygnują z niego, wychodząc z założenia, że kiedy się to stanie, język dawnych Egipcjan przestanie istnieć. Pozostawili w liturgii wstawki w języku greckim (Trishagion, Irina pasim, Kyrie ). Jest to tym ciekawsze, że Bizantyńczycy uznawani byli nad Nilem za podwójnych prześladowców: ciemiężycieli ekonomicznych, a w sporach monofizyckich także religijnych. Mimo tego do dziś nie pozbyto się greki z nabożeństwa, w przeciwieństwie do Kościoła rzymskiego, który w naszych czasach wyrugował śpiewane przez całe wieki Kyrie - pamiątkę liturgiczną z czasów, kiedy i w Rzymie sprawowano liturgię po grecku. Po arabsku są czytania i kazania. Koptowie na co dzień od kilku stuleci posługują się tym językiem.
   Wszyscy wchodzący do cerkwi zdejmują buty, a zupełnie nie do pomyślenia jest wejście w obuwiu za ikonostas.
   Mała grupa mężczyzn od razu organizuje chór. Wszyscy wkładają stychariony i przepasują się orarionami. Funkcje diakonów pełnią przysługujący. Wszyscy doskonale znają teksty liturgii. Abuna większość modlitw, a są dosyć długie, odmawia z pamięci. W koptyjskich świątyniach nowicjusz ma się nauczyć na pamięć całego psałterza i wcale nie uważa się tego za nadzwyczajne.  chórzyści
   Specyfiką polskich Koptów jest, iż ich żony są katoliczkami, lecz biorą czynny udział w życiu Cerkwi. Dopuszcza się je także do wspólnoty eucharystycznej. Koptowie wychodzą z założenia, że każdy chrześcijanin jest ich bratem.
   W koptyjskich cerkwiach znajdują się ikonostasy. Podczas całej liturgii Królewskie Wrota i boczne pozostają otwarte. Ikon jest mało. Na ścianach w egipskich cerkwiach widzi się freski przedstawiające Ojców Pustyni. Monastery do dzisiaj nadają ton Kościołowi w kraju, który jest wszak kolebką monastycyzmu.
   Archaiczna liturgia Koptów w pewnym stopniu przypomina celebrowaną niekiedy i u nas liturgię św. Jakuba.
   Kapłan jako jedyną szatę liturgiczną zakłada biały haftowany stycharion z motywami krzyża, a mnich rodzaj wyszywanego kaptura. We wszystkich innych liturgiach mamy bogaty zestaw szat, tutaj kapłan nie nosi nawet epitrachili.
   Proskomidia odprawiana jest w Królewskich Wrotach. Prosfora nie różni się od zwykłego placka jedzonego w Egipcie na co dzień. Jest na niej pieczęć, podobnie jak na naszych prosforach. Przysługujący trzymają przed kapłanem koszyk z prosforami i naczynie z winem. Kapłan wybiera jedną prosforę przeznaczoną na Eucharystię, błogosławi ją i modli się nad nią.  chórzyści
   Potem jest procesja wokół ołtarza. Kapłan niesie prosforę nad głową, przysługujący idą za nim, okrążając ołtarz. Jest to tzw. procesja z Barankiem, nawiązująca do ofiar Starego Testamentu.
   Prosforę składa kapłan na ołtarzu na diskosie, przypominającym duży metalowy talerz, a kielich wkłada do specjalnej Arki - drewnianej obudowy z wymalowanymi na niej ikonami. Całość pokrywa dużych rozmiarów welon, zakrywający cały ołtarz wraz z Darami.
   Również archaiczne są melodie tego Kościoła.
   Liturgia zawsze śpiewana jest na jedną i tę samą melodię, podobnie jak chorał gregoriański czy grecka monofonia nie ma różnych wariantów. Śpiew piękny w swojej prostocie, chociaż dla nas pewnie nazbyt orientalny. W Egipcie w użyciu są pewne instrumenty muzyczne, np. małe tamburyny.
   Nie ma w tej liturgii ani ektenii (litanii), ani Wielkiego Wejścia w naszym sensie, ani Intronizacji Ewangelii, nie śpiewa się także Wieruju . Przy każdym "Pokój wszystkim" kapłan błogosławi ludzi małym krzyżykiem. Trzyma go w ręku podczas czytania Ewangelii, a potem kazania.
   Ewangelie poprzedzają trzy lekcje (ze Starego Testamentu, Listów Apostolskich oraz św. Pawła). Czytany bywa także, chociaż niekoniecznie, Synaksarion, czyli krótkie życiorysy świętych z danego dnia.
   Po Ewangelii i kazaniu modlitwa nad Darami, zdjęcie welonu z ołtarza, okadzenie i główna modlitwa eucharystyczna, czyli Anafora.
   Cerkiew koptyjska używa trzech anafor, najczęściej św. Bazylego. Podczas epiklezy śpiewacy, nie przerywając śpiewu, klęczą z głowami przy ziemi. Długie jest wspomnienie świętych, obejmujące wiele imion, wśród nich poczesne miejsce zajmują Ojcowie Pustyni - Pachomiusz, Makary, Arseniusz, którzy modlili się tą liturgią. Jest też wspomnienie patriarchów Sewera i Dioskora, przez nas uważanych za wrogów ortodoksji. Święci stanowią jeden z najpoważniejszych problemów ekumenicznych, do tej pory nierozwiązanych.
   Do Eucharystii wierni podchodzą dwukrotnie. Raz kapłan udziela im jej w postaci chleba trzymanego w dłoni. Dopiero potem bierze kielich i każdemu trzy razy udziela z niego łyżeczką. Wszyscy podchodzący mają na dłoni małą białą chusteczkę, kobiety ponadto zakładają na głowę białe chusty.
   Całość Liturgii św. wieńczy błogosławieństwo i pokropienie święconą wodą.
   
   fot. Jarosław Misiuk
   

Opinie

[1] 2004-12-20 19:31:00 Krzysztof
"Słownik Chrześcijaństwa wschodniego" (J. Assfalg. P. Kruger)Katowice 1998 r., podaje, że języka koptyjskiego tak ostatecznie martwym nazwać nie można. Oficjalnie wyszedł on z użycia w XVII wieku, ale jeszcze długo później spotykano w Egipcie osoby, rodziny, a nawet całe wioski mówiące po koptyjsku. Podobno obecnie czynione są nawet próby "ożywienia" języka koptyjskiego jako mówionego.
[2] 2005-01-20 11:05:00 Jarosław Misiuk
Jako osoby bezpośrednio zaangażowane w przygotowanie tych nabożeństw i obecne na każdym z nich, chcielibyśmy uzupełnić ten artykuł o pewne istotne szczegóły, co - mamy nadzieję - pozwoli wyrobić czytelnikom Przeglądu bardziej dokładny obraz liturgicznego życia Koptów.

1. W Egipcie mieszka nie sześćdziesiąt, lecz około siedemdziesięciu milionów ludzi (dane Światowej Organizacji Zdrowia), spośród których - według oficjalnych danych egipskiego rządu - osiem milionów to Koptowie. Dane Kościoła Koptyjskiego mówią o około dwunastu milionach wiernych na terenie Egiptu.

2. Język koptyjski nie jest jeszcze martwy, chociaż rzeczywiście ilość osób posługujących się nim na codzień jest znikoma i coraz mniejsza. Mimo to, nabożeństwa koptyjskie wcale nie są niezrozumiałe dla większości ich uczestników, ponieważ zasadniczo językiem liturgicznym w egipskich cerkwiach jest arabski, zrozumiały dla wszystkich. Tylko nieliczne fragmenty liturgii i innych nabożeństw mogą być mówione lub śpiewane po koptyjsku, ale niektóre, ściśle określone modlitwy są zawsze mówione tylko po koptyjsku.

Jedynie w monasterach wszystkie nabożeństwa sprawowane są w całości w tym języku, lecz biegła znajomość koptyjskiego wymagana jest od każdego mnicha w Egipcie.

Należy zaznaczyć, że w egipskich cerkwiach arabski jest również wyłącznym językiem kazań.

3. Rzeczywiście niektórzy Koptowie wstępują w związki małżeńskie z katolikami. Prawosławny Kościół Koptyjski całkowicie zabrania uczestnictwa nieprawosławnych (zatem - również i katolików) w Eucharystii. Jest to reguła powszechnie obowiązująca, przez Koptów szanowana i przestrzegana. O wyjątkach od niej, jeśli takie mają miejsce, decyduje właściwy biskup i tylko w bardzo „trudnych życiowo” sytuacjach.

4. Prosfory używane w liturgii niewiele mają wspólnego ze sprzedawanym w Egipcie chlebem. Robi się je wyłącznie z pszennej mąki, drożdży i wody, a podczas ich wypieku czytane są odpowiednie modlitwy i psalmy.

5. W trakcie każdej koptyjskiej liturgii „Symbol wiary” nie jest śpiewany, lecz mówiony - wspólnie i na głos przez wszystkich zgromadzonych. „Symbol wiary” (Wieruju...) jest integralną, nieusuwalną częścią wszystkich koptyjskich liturgii. Co więcej, koptyjskie księgi liturgiczne wręcz nakazują wiernym mówić go głośno i wyraźnie zabraniają wypowiadania „Symbolu wiary”szeptem albo „w myślach”.

Bassam Sabry Botros
Jarosław Misiuk
[3] 2005-07-29 11:44:00 Piotr
Bardzo interesujący tekst. Bogactwo liturgii innych kościołów jest wielkie. cieszę się jednak, że jestem katolikiem.
[4] 2006-04-16 22:02:00 Bohdan Ogrodowski
Po ostatnio odbytej [luty 2006] wyprawie do klasztorów koptyjskich św.św. Antoniego i Pawła w Egipcie jestem pod wrażeniem konsekwencji i bogactwa ducha naszych chrześciańskich braci , którzy wytrzymali napór islamu przez tyle wieków i obecnie przeżywają ożywienie .Boże błogosław koptom .
- niefformalny rzecznik kościoła koptyjskiego w Polsce .B.O.
[5] 2006-07-20 00:19:00 bartek
Chrystus jest WIELKI!!
[6] 2007-01-07 18:40:00 zbych
fascynuje mnie i wciaga antyczny egipt(kemet)i tak samo jezus chrystus(issa hanokri)stad wybiore sie na msze koptyjska -prosze o podanie kiedy owa liturgia jest odprawiana..............
[7] 2007-04-01 20:58:00 Wojciech
Bradzo prosę o podanie, kiedy odprawiana jest ta Liturgia
[8] 2007-04-08 19:52:00 Katarzyna
Chciałabym sie dowiedziec, czy Liturgia odprawiana jest tylko w jezyku arabskim(mam na mysli tę ktora jest odprawiana w kościele na Podwalu)?Mam znajomych w Egipcie, ktorzy należa do Koscioła Koptyjskiego.Wiele dobrego slyszałam.Sama nie jestem ochrzczona w żadnej wierze.Wierze w Boga , praktykuje czytanie Biblii, chce przyjać chrzest.Zastanawialam sie nad chrztem w Kosciele Koptyjskim, czy jest to wogóle możliwe w Polsce?Podobno w Europie jest i nie trzeba wcale mieć egipskich korzeni. Bardzo prosze o jakąś informacje
[9] 2007-04-08 20:28:00 Katy
Mam znajomych egipcjan, ktorzy nalezą do Koscioła Koptyjskiego, wiele mi opowidali i musze przyznać,ze jestem zafascynowana. Sama nie jestem ochrzczona w żadnej wierze.Wierze w Boga, czytam Biblie i chcialabym przyjac chrzest. Zastanawiałam się nad chrztem w Kościele Koptyjskim.Stąd moje 2pytania:1. Czy jest to możliwe w Polsce? z tego co słyszałam w Europie tak, niezaleznie od tego czy posiada sie korzenie egipskie czy nie.
2.Czy Liturgia(opisana tutaj w artykule dotyczaca kosciala na Podwalu)jest odprawiana tylko w jezyku arabskim?
Bardzo prosze o odpowiedź na moje pytania...
pozdrawiam serdecznie
[10] 2007-04-14 22:25:00 Mikołaj
pytanie.Kiedy Cerkiew zmieni język na bardziej zrozumiały białoruski lub rosyjski?
[11] 2007-06-08 00:51:00 Włodzimierz
Bogactwo liturgii koscioła chrzescijanskiego jest niesamowite. Czy jest mozliwe uczestnictwo w liturgii Koptyjskiej? Czy ideaa ekumenizmu znajduje tutaj zrozumienie?
[12] 2007-09-12 19:28:00 sefas@o2.pl
o ile mi wiadomo Kosciol Rzymski spiewal i spiewa Kyrie eleison, nigdy z tego nie zrezygnowano.
[13] 2008-01-14 00:06:00 dorota_katarzyna
Witam serdcznie,
okolo póltora tygodnia temu uczestniczylam w nabożeństwie w kościele koptyjskim w Egipcie. Jestem katoliczką, Polką - nikt mnie nie wyprosil, nie pytal, co tam robie. Czlowiek, którego zapytalam o wejście do kościola bardzo uprzejmie wskazal mi drogę i nie wyrazil żadnych wątpliwości, co do zasadności i możliwości mojego tam przebywania. Wręcz przeciwnie - oswojona nieco z tamtejszymi zwyczajami, pytalam, czy jako kobieta mogę tam wejść - oczywiście moglam, nie pytano mnie o wyznanie, o nic... Nie zdecydowalam się na przyjęcie Eucharystii, znam różnicę... Ale gdy po nabożeństwie rozmawialam z kaplanem, na pytanie o możliwość przyjęcia przeze mnie komunii, jako warunek podal jedynie odpowiedni czas postu eucharystycznego. Jesteśmy braćmi... Duże wrażenie zrobilo na mnie zaangażowanie tych ludzi w modlitwę, serdeczny, niepowtarzalny sposób przekazywania znaku pokoju (i tu zostalam "uhonorowana" bez zastrzeżeń i wątpliwości, mimo braku chustki na glowie i trochę "obcego" wyglądu. Jesteśmy braćmi...
[14] 2008-04-22 14:48:00 YANOUSH YAN
SERDECZNIE SIE CIESZE ZE KOPTOWIE W POLSCE Z ZYCZLIWOSCI JEGO EKSCELENCJI ARCYBISKUPA SAWY MOGA ODPRAWIAC I MODLIC SIE W SWOJEJ KOPTYJSKIEJ LITURGI.OSOBISCIE CHCIALBYM BLIZEJ POZNAC KOPTOW W POLSCE I ICH LITURGIE
ZYCZE WSZYSTKIM KOPTOM WIELE DOBRA I MODLE SIE ZA NICH YANOUSH YAN
[15] 2008-05-13 22:41:00 anna
gdzie w polsce znajduje sie siedziba koptow?ja naleze do koptyjskiego kosciola ortdoksyjnego i zostalam poinformowana ze w polsce nie ma a jesli jest to gdzie?jestem zafascynowana tym kosciolem, tu znalazlam Boga i przez ten kosciol do mnie trafil dlatego zalezy mi na informacjach dotyczacych polskich koptow . z gory dziekuje
[16] 2008-09-17 21:05:00 Mnika
Ja i cała moja rodzina należymy do tego kościoła.Mieszkałam kiedyś w Polsce ale się przeprowadziłam z rodziną do Egiptu.Byłam kiedyś wyznania rzymskokatolickiego.Ale ja i cała moja rodzina prześliśmy na tą wiarę.Moim zdaniem i zdaniem mojej rodziny kościół koptyjski jest lepszy niż kościół rzymskokatolicki
[17] 2008-10-04 23:30:00 Mateusz
Kiedy będzie najbliższe naborzeństwo?
[18] 2008-12-16 13:53:00 Zbigniew
Chciałbym przekazać ze istnieje Kościół Katolicki obrządku koptyjskiego,wiernych tego obrządku w Egipcie jest od 250-tyś. do 400 tyś. koptów. Niema żadnej różnicy w wyznawanej wierze z Ortodoksyjnym, lecz jedynie wspólna eucharystja w łączności z Biskupem Rzymu jako następcom Św. Apostoła Piotra.
[19] 2009-01-10 02:01:00 Jadwiga
Mieszkam w Egipcie od lat.Moj maz jest koptem moje dzieci tez .Chetnie opowiem o zyciu koptow .Ja tez naleze do tego kosciola.pozdrawiam wszystkich
[20] 2009-03-21 20:25:00 Pawu
Bardzo chciałbym przyjść kiedyś na Koptyjską mszę świętą, bo dobrze czuję się w większości obrządków i hymnów. Mieszkam we Wrrećełe(Wrocławiu) i chciałbym też Koptów serdecznie zaprosić do zasiedlenie tej jakże Świętej ziemi! Chcę się tylko dowiedzieć kiedy będzie ta msza święta! Niech Atasza Boj błogosławi Koptom-naszym prawdziwym Braciaszom(Braciom)!
[21] 2009-03-22 14:49:00 Aneta
Witam,
Mam kilka pytań do Pani Jadwigi.Jestem katoliczką a moj chłopak jest prawosławnym koptem. Po przeczytaniu tych wszystkich komentarzy nie wiem co myśleć,jedni piszą ze mogłabym brać udział w Eucharystji inni ze nawet do Kościoła nie wejde.Prosze mi napisać jaka jest prawda,bede wdzięczna Pani Jadwigo. Chciałabym wyjść za mojego egipcjanina, dlatego chce wiedziec jakie trudności mogą mnie napotkać na drodze do szczęścia.
[22] 2009-06-12 00:10:00 Malwina
Ja w zasadzie mam ten sam problem co Pani Aneta...czy jest możliwe małżeństwo w Polsce ortodoksyjnego Kopta i katoliczki ? Czy w cerkwii prawosławnej św. Trójcy byłoby to możliwe?
[23] 2009-06-23 20:10:00 Pawu
Chciałbym skorygować błędy merytoryczne w tym artykule:
1.Język koptyjski nie jest martwy, obecnie wpróbuje się go ożywić, wprowadzając nowe pojęcia, np.: Pitelenau=telewizja, nius= program informacyjny, oraz nazwy różnych bohaterów filmów: Pammy=Paula, Brajt Ajs=Filutka(Bystrooka), Pitony Pitoponi=Tony Toponi, Annabel=Annabel, Emma=Emma, Pigroke=Buka, Maghika pide Pispell=Magika de Czar, Pi.TauSima=Pecetka.
2. Nie używa się organów kościelnych ani małych tamburyn, tylko talerze rozmiarów: zwykłego i ręcznego oraz trójkąta ( grać na nich mogą tylko diakoni).
3. Nie kropi się wiernych, tylko leje wodę poświęconą z małej konewki na rękę i rzuca nią w wiernych.
4. Chleb eucharystyczny nie nazywa się prosfora, tylko qurban (asyr. Qurbana=Ofiarowanie).
[24] 2009-07-22 19:43:00 Pawu
Chciałbym poprawić Zbycha. Po koptyjsku Egipt nie nazywa się Kemet, lecz Kimi, a Jezus Chrystus nie nazywa się Issa Hanokri, tylko Pijezłus Pichrystos (Bejezłus Bechrystos).
[25] 2010-01-30 10:38:00 Michal
Czy (a jeśli tak to gdzie i kiedy) odprawiana jest liturgia koptyjska?
[26] 2010-02-18 23:13:00 Danek
http://video.google.pl/videoplay?docid=1614644418890696720&ei=wbp9S9fjNaGM2ALwlMjLBw&q=coptic+liturgy&view=3#
tutaj można obejrzeć koptyjska mszę. Jak słychać używany bywa też angielski.
[27] 2011-12-18 19:56:00 awab
A dlaczego metropolita zezwolił koptom (monofizytom) na naożeństwa w cerkwi prawosławnej. Czyżbyśmy byli jednym?
[28] 2013-08-22 16:10:00 gen. Eisenhower
Jak wiadomo teraz rzeźnia jest w Egipcie. Jak im można pomóc?
[29] 2013-11-20 21:22:00 Paweł
Kiedy będzie najbliższa msza św.
[30] 2013-12-06 10:20:00 Barbara
Możemy natomiast modlić się za nich,a życie nie kończy się tylko tu na ziemi.Poznałam kiedyś Koptów i muszę przyznać,że to wspaniali ludzie.
[31] 2014-01-05 01:50:00 Czarny Larsen
Czy (a jeśli tak to gdzie i kiedy) odprawiana jest liturgia koptyjska?
[32] 2014-08-07 15:51:00 Gojpol
Św.Jan Paweł II mówił ,że Kościół Święty - Mistyczne Ciało Chrystusa oddycha dwoma płucami - Wschodnim i Zachodnim !!!
[33] 2018-01-07 21:04:00 Jan
17.12.2017r na stacji stacji TV egipskiej CtV
oglądałem uroczysty pogrzeb koptyjski ważnego
mężczyzny. Kto to był? W Egipcie byłem 11 razy i uczęszczałem na msze koptyjskie.
Jestem wyznania prawosławnego.
[34] 2018-06-06 15:12:00 Piotr
Obecnie Liturgia koptyjska odprawiana jest w dolnej części rzymskokatolickiego kościoła Św. Krzyża, udostępnionej Koptom przez oo. Misjonarzy. Nie można ukryć, że w ostatnim czasie Koptom (a przynajmniej patriarsze i dużej części biskupów) mimo słowa ortodoksyjny w nazwie bliżej jest do katolicyzmu niż prawosławia. Jeśli chodzi o możliwość uczestnictwa katolików w Boskiej Liturgii - w Warszawie goście są mile widziani. Oczywiście w całym Kościele są różni księża i biskupi (od mocno ekumenicznych, pozwalających katolikom na przyjmowanie u siebie komunii aż do kwestionujących ważność katolickiego chrztu). Jeśli ktoś z katolików bądź prawosławnych chciałby uczestniczyć w Liturgii, to może to bez problemu zrobić (dla większej pewności bez przyjmowania komunii).

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token