Numer 9(219)    wrzesień 2003Numer 9(219)    wrzesień 2003
fot.Wiesław Zieliński
Prawosławie w Nowym Świecie
Joanna Sołowianowicz
Prawosławie obejmowało ogromne przestrzenie Ameryki Północnej stopniowo, wraz z kolejnymi falami emigracji wyznawców ze Starego Świata. Jego droga przez kontynent zaczęła się jednak na dalekiej północy od misji
   wśród rdzennych jego mieszkańców.
   
   Misja św. Hermana na Alasce
   
   Prawosławny ślub na Wyspie św. Pawła na Alasce, koniec XIX wieku Pierwszymi, którzy ujrzeli wybrzeże Alaski 15 lipca 1741 r., byli kapitanowie carskiej floty rosyjskiej Vitus Bering i Aleksy Czirikow. Rozpoczęła się kolonizacja północno-zachodniej rubieży kontynentu. W 1793 roku Katarzyna Wielka nakazała założenie stałej prawosławnej misji w Ameryce. W 1794 r. do brzegów wyspy Kodiak, największej wyspy archipelagu Wysp Aleuckich, dopłynął wraz z siedmioma towarzyszami z monasteru Wałaam na jeziorze Ładoga św. Herman. Pracował on wśród Aleutów do końca życia w 1837 r. Św. Herman, kanonizowany w 1970 roku, został pierwszym prawosławnym świętym amerykańskim.
   Ewangelizacją Alaski na szeroką skalę zajął się o. Jan Wieniaminow Popow, późniejszy św. Innocenty, metropolita moskiewski w latach 1868-1879. Do potrzeb ewangelizacji dostosował katechizm i części liturgii w języku rdzennych mieszkańców. Na wyspie Unalaska wzniósł cerkiew, założył szkołę, sierociniec oraz szereg kaplic na okolicznych wyspach. W 1840 roku o. Jan, już pod monastycznym imieniem Innocentego, został wybrany na biskupa Kamczatki, Kuryli i Wysp Aleuckich. W latach 1844-1848 w miejscowości Sitka wybudowano katedrę św. Michała Archanioła, pierwszą prawosławną katedrę Ameryki Północnej.
   Zależności Alaski od Rosji skończyła się w 1867 r., kiedy cały ogromny półwysep został sprzedany Stanom Zjednoczonym. Nowe rządy przyczyniły się do ogólnego upadku życia kulturalnego i religijnego mieszkańców Alaski. Święty Synod Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, zdając sobie sprawę z niebezpieczeństwa ostatecznej utraty tego misyjnego terytorium, utworzył w 1870 r. odrębną diecezję Wysp Aleuckich i Alaski.
   
   Z Alaski do Kalifornii i dalej na wschód
   
   W 1872 r. siedzibę biskupią przeniesiono z Sitki do San Francisco. Prawosławie stopniowo rozprzestrzeniało się na całym obszarze Stanów Zjednoczonych. Początkowo były to miasta portowe zachodniego (San Francisco), wschodniego (Nowy Jork) i południowego (Nowy Orlean) wybrzeża Stanów Zjednoczonych. Wkrótce skupiska prawosławnej ludności pojawiły się także w ośrodkach przemysłowych i rejonach rolniczych.
   Parafie i wspólnoty były bardzo zróżnicowane - jedne etnicznie (grecko-rosyjsko-serbskie) jak w San Francisco, w skład innych wchodzili członkowie ambasad i konsulatów oraz amerykańscy konwertyci – w Nowym Jorku, byli unici w Minneapolis i Pensylwanii. Istniała arabska (syryjska) parafia w Brooklynie, serbska w Kalifornii oraz narodowe parafie rosyjskie i ukraińskie w Kanadzie.
   W latach 1891 - 1898 na czele Misji Prawosławnej w Ameryce stał biskup Mikołaj (Michaił Ziorov). Po powrocie do Europy, w latach 1899 - 1915 zarządzał archidiecezją warszawską.
   Na jego miejsce powołany został biskup Tichon (Wasilij Bielawin) , który wcześniej był wykładowcą w seminariach teologicznych w Chełmie i Kazaniu. W 1897 r. został on biskupem lubelskim i biskupem pomocniczym diecezji warszawsko-chełmskiej. Rok później został mianowany biskupem diecezji Alaski i Wysp Aleuckich. W tym samym roku objął katedrę biskupią Świętej Trójcy w San Francisco.
   Biskup Tichon rozpoczął regularne podróże po Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Zrozumiał dzięki temu, że Misja Północnoamerykańska będzie stopniowo zmierzać ku autonomii. Konsekrowano dwóch biskupów, założono pierwsze w Ameryce Północnej Prawosławne Seminarium Teologiczne w Minneapolis (1905). W tym samym roku siedzibę biskupią przeniesiono z San Francisco do Nowego Jorku. W South Canaan w Pensylwanii założono monaster św. Tichona Zadońskiego. Obradował Pierwszy Sobór Biskupów Diecezji Północnoamerykańskiej w Mayfield w Pensylwanii (1907). W tym samym roku biskupa Tichona odwołano do Rosji. W czerwcu 1917 r. został wybrany metropolitą moskiewskim, a w listopadzie tego samego roku patriarchą moskiewskim i Wszechrusi.
   W czasach, kiedy na czele Misji Północnoamerykańskiej stali biskupi Mikołaj, Tichon i Platon (Porfiriusz Rożdiestwienski) , wielu unitów, zwłaszcza z Karpat i zachodniej Ukrainy, wróciło do prawosławia.
   
   Rozwój bractw, szkół i organizacji prawosławnych
   
   Parafianie z terytorium Saskatchewan i Manitoby w Kanadzie, lata 20. XX wieku W tym czasie powstawały bractwa cerkiewne, towarzystwa, i szkoły. Seminarium Teologiczne św. Platona przeniesiono najpierw z Minneapolis do Tenafly w New Jersey (1912), a potem do Nowego Jorku. W 1915 r. w Springfield w stanie Vermont utworzono pierwszy monaster żeński Opieki Matki Bożej, do którego przeniesiono sierociniec z Brooklynu.
   Struktura Cerkwi w Ameryce stabilizowała się, jednak ruchów odśrodkowych nie brakowało. Do USA napływały od końca XIX w. tysiące imigrantów z Serbii, Grecji, Bułgarii, Rumunii i Albanii. Najsilniejsze tendencje separatystyczne istniały wśród Greków. Często po pewnym czasie wspólnej koegzystencji ze Słowianami, Grecy odłączali się i tworzyli odrębne wspólnoty.
   
   Schizma i Wielki Kryzys
   
   Najcięższe lata dla Diecezji Północnoamerykańskiej nadeszły wraz ze zwycięstwem Rewolucji Październikowej w Rosji. Ustał napływ funduszy z macierzystej Cerkwi rosyjskiej, co doprowadziło większość parafii w USA na skraj bankructwa. Ówczesny zwierzchnik diecezji biskup Aleksander (Niemołowski) , nie radząc sobie zupełnie z sytuacją, zastawił majątek wielu parafii w hipotekę, co jeszcze bardziej pogłębiło stan ogólnego rozprzężenia. Jakby mało było kłopotów finansowych, prawosławie w Ameryce zmagało się ze schizmą ze strony "Żywej Cerkwi" popieranej przez władze w Rosji. Były zwierzchnik Diecezji biskup Ewdokim (Wasilij Miszerski) po powrocie do Rosji sam wstąpił do ruchu Obnowlieńców. "Żywa Cerkiew" powołała swego własnego zwierzchnika - "arcybiskupa" o. Jana Kiedrowskiego. Do schizmatyckiego odłamu przyłączyło się wielu duchownych. Zwierzchnikiem Diecezji Północnoamerykańskiej musiał więc zostać ktoś doświadczony i silny, zdolny przeprowadzić prawosławie w Ameryce przez lata wielkiego zamętu. Został nim powracający z Rosji metropolita Chersonu i Odessy Platon, który w 1924 r. przyjął tytuł metropolity całej Ameryki i Kanady.
   Jedność Cerkwi w Ameryce złamana została nie tylko przez zmagania legalnej Cerkwi z "Żywą Cerkwią", ale także przez utworzenie odrębnych diecezji cerkwi narodowych nie rosyjskich - archidiecezji greckiej, antiocheńskiej, diecezji serbskiej, albańskiej i rumuńskiej podlegających jurysdykcjom macierzystych Cerkwi.
   Przyszedł wielki kryzys gospodarczy i zapaść finansowa wielu parafii. Od 1934 r. Diecezją Północnoamerykańską kierował metropolita Teofil (Teodor Paszkowski) . Wcześniej pomagał on biskupowi Tichonowi w zarządzaniu diecezjami warszawsko-chełmską i wileńską.
   W 1938 r. otwarto w Nowym Jorku Seminarium Teologiczne św. Włodzimierza (przekształcone w 1948 r. w Akademię Teologiczną), a przy monasterze św. Tichona w South Canaan szkołę pastoralną św. Tichona (od 1948 r. Seminarium Teologiczne). Niedługo po II wojnie światowej z inicjatywy Rosyjskiej Cerkwi za Granicą otwarto seminarium w Jordanville (Nowy Jork). Prawosławne seminarium duchowne w Kanadzie istnieje w Winnipeg, w prowincji Manitoba i podlega Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Kanady.
   
   Powojenne wyzwania
   
    Cerkiew prawosławna w San Francisco Pierwszy po wojnie sobór (1946) zdecydował, że priorytetem będzie dążenie do uzyskania autokefalii. Zgadzano się jeszcze na „duchową”, ale już nie administracyjną zależność od macierzystej Cerkwi rosyjskiej.
   Rozpoczynała się nowa era w dziejach całej Ameryki i świata. Lata 1950-1965, kiedy na czele Diecezji Północnoamerykańskiej stał metropolita Leoncjusz (Leonid Turkiewicz) były punktem zwrotnym w jej historii. Nowym trudnym zadaniem, jakiemu sprostać musiały władze cerkiewne, były problemy kolejnej generacji - pokolenia prawosławnych Amerykanów, urodzonych i wykształconych w Stanach Zjednoczonych dzieci i wnuków imigrantów. W przeciwieństwie do rodziców i dziadków, dla nich problem przynależności etnicznej i związane z tym waśnie miały niewielkie znaczenie. Parafie i wspólnoty zaczęły się amerykanizować. Dalsze pozostawanie pod zwierzchnictwem Moskwy było niemożliwe ze względu na istnienie dwóch różnych i często sprzecznych struktur społecznych w Ameryce i Rosji oraz na inne typy ustrojów, w których przyszło im żyć.
   Po śmierci metropolity Leoncjusza, tron metropolitarny objął arcybiskup Ireneusz (Jan Bekisz). Pochodzący z Lubelszczyzny biskup, po ukończeniu w 1916 r. Chełmskiego Seminarium Teologicznego został wikariuszem cerkwi katedralnej w Lublinie. Po późniejszej służbie w parafiach w diecezji poleskiej, po wybuchu II wojny światowej emigrował do w Belgii. W 1952 r. przybył do Stanów Zjednoczonych. W latach 1953-1960 był biskupem Tokio.
   W 1965 r. metropolita Ireneusz wysłał listy do zwierzchników wszystkich cerkwi autokefalicznych z prośbą, o wsparcie w dążeniu do uzyskania przez Diecezję Północnoamerykańską autokefalii. Patriarchat Konstantynopolitański nie zamierzał pośredniczyć w negocjacjach z patriarchatem moskiewskim, uznając "amerykański problem" za wewnętrzną sprawę obydwu Cerkwi.
   W 1967 roku Diecezja Północnoamerykańska uzyskała swoją obecną nazwę Cerkiew Prawosławna w Ameryce).
   
   Uzyskanie autokefalii
   
    Cerkiew prawosławna w Chicago 10 kwietnia 1970 r. Święty Synod Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej pod przewodnictwem patriarchy Aleksego nadał tomos o autokefalii Cerkwi Prawosławnej w Ameryce. Patriarcha Aleksy nie doczekał osobistego wręczenia dokumentu. Zmarł tydzień później. 18 maja 1970 r. odbyło się w Moskwie uroczyste wręczenie tomosu delegacji amerykańskiej, której przewodniczył ówczesny arcybiskup Sitki i Alaski Teodozjusz (Theodore Lazor) . Zwierzchnikiem patriarchatu moskiewskiego był wówczas locum tenens metropolita kruticki i kołomieński Pimen.
   Nowa autokefaliczna Cerkiew nie spotkała się z aprobatą w całym świecie prawosławnym. Cerkwie związane historycznie z Moskwą uznały nowy stan rzeczy, Cerkwie "greckie", związane z Konstantynopolem, uważały zaś, że autokefalię nadać może jedynie patriarchat ekumeniczny. Neutralne stanowisko zajęły patriarchaty antiocheński i rumuński. Oficjalne kontakty między patriarchatem konstantynopolitańskim a Cerkwią Prawosławną w Ameryce nie były utrzymywane przez dwadzieścia lat. Wznowione zostały w lutym 1990 r., kiedy delegacja amerykańska przybyła do siedziby patriarchatu na Fanarze. W tym samym roku, do Stanów Zjednoczonych przybył patriarcha Konstantynopola Dymitr I. W listopadzie 1991 r. Amerykę odwiedził patriarcha moskiewski Aleksy.
   Po śmierci metropolity Ireneusza, w 1977 r. roku, nowym zwierzchnikiem Cerkwi Prawosławnej w Ameryce został metropolita Teodozjusz. Funkcję tę piastował do 2002 r., kiedy to ze względu na zły stan zdrowia przeszedł w stan spoczynku. Obecnie funkcję tę piastuje metropolita Herman.
   Amerykańskie prawosławie rozwinęło się też na polu międzynarodowym, dzięki aktywnemu uczestnictwu w ruchu ekumenicznym. Cerkiew angażuje się we wszystkie dziedziny życia i działa poza stereotypowymi barierami etniczno-imigracyjnymi.
   Dzisiaj Cerkiew Prawosławna w Ameryce składa się z 15 diecezji – Waszyngtonu (DC), Nowej Anglii (Boston), Zachodniej Pensylwanii (Pittsburg), Wschodniej Pensylwanii (Filadelfia), Nowego Jorku i New Jersey, Południa (Dallas), Środkowego Zachodu (Chicago), Zachodu (San Francisco), Alaski (Anchorage), oraz archidiecezji albańskiej, archidiecezji Kanady, diecezji bułgarskiej, biskupstwa rumuńskiego, egzarchatu Meksyku (1972), oraz diecezji Ameryki Południowej. Do OCA należy także kilka parafii w Australii.
   Liczbę wiernych szacuje się na około jeden milion.
   Nadal też działają cerkwie narodowe nie związane z OCA.
   
   Związki OCA z Cerkwią w Polsce
   
   Kontakty między Polskim Autokefalicznym Kościołem Prawosławnym a Cerkwią Prawosławną w Ameryce należałoby podzielić na kilka etapów i rodzajów. Po II wojnie światowej do Stanów Zjednoczonych przybyło kilku biskupów, którzy uprzednio związani byli z Cerkwią w Polsce. Byli pośród nich m.in. wspomniany już metropolita Ireneusz, a także arcybiskup Filadelfii i Wschodniej Pensylwanii oraz były rektor Seminarium św. Tichona Cyprian. Do oficjalnego kontaktu na najwyższym szczeblu doszło w 1986 r., kiedy odwiedził Polskę metropolita Teodozjusz. W Stanach Zjednoczonych osiadło wielu duchownych z Polski. W latach 90. w organizowanym przez Syndesmos Letnim Instytucie Teologicznym w Supraślu gościli młodzi prawosławni Amerykanie.
   Kilka wizyt w Stanach Zjednoczonych, najpierw jako arcybiskup diecezji białostocko - gdańskiej i zwierzchnik Prawosławnego Ordynariatu Wojska Polskiego, a potem także już jako zwierzchnik Cerkwi, złożył metropolita Sawa oraz inni biskupi.
   W ciągu dwustu lat prawosławie w Ameryce Północnej rozprzestrzeniło się od Alaski na całym olbrzymim terytorium Stanów Zjednoczonych i Kanady. To bardzo żywa i wciąż dynamicznie rozwijająca się Cerkiew.

Opinie

[1] 2009-03-28 20:04:00 klaudia
super zwłaszcza powojenne wyzwania
[2] 2009-04-02 21:38:00 pudlasz
nie ma nic o innych kanonicznych jurysdykcjach
[3] 2014-10-20 15:00:00 Bożena
Chrystus Zmartwychwstał!
Droga Redakcjo, trafiłam na Waszą stronę, szukając informacji o książkach lub innych dziełach duchowych Innocentego Benjaminowa.Jestem katoliczką i zetknęłam się z fragmentem pisanym przez ww świętego, który mnie bardzo poruszył. Nie wiem jednak jak dotrzeć do Jego pism duchowych.Proszę o podpowiedź.Pozdrawiam. Z Panem Bogiem. Bożena

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token