Numer 5(395)    Maj 2018Numer 5(395)    Maj 2018
fot.Anna Radziukiewicz
Powrót do prawosławia
o. prot. Mikołaj Sidorski
Wracali do prawosławia również grekokatolicy w USA. Powstała tam Ukraińska Prawosławna Cerkiew. Motyw był ten sam co w Kanadzie – nietolerancja ze strony Rzymu. Znany ukraiński unicki metropolita ze Lwowa, Andrzej Szeptycki, odwiedził w Kanadzie swoich wiernych (1910). Nie spełnił jednak ich nadziei na religijną tolerancję. Czasza goryczy została przelana, gdy biskup grekokatolików Nikita Budko nakazał przekazać kościoły z ich majątkiem na tzw. Biskupią Korporację w Rzymie. W 1972 roku w Rzymie widziałem w bazylice św. Piotra sarkofag, w którym spoczywają doczesne szczątki biskupa Budki.
Jeszcze przed pierwszą wojną światową w Ameryce Północnej osiedliło się około 50 tysięcy prawosławnych emigrantów z Bukowiny, Polesia, Wołynia, Chełmszczyzny. Opiekowała się nimi archidiecezja Amerykańskiej Misji Rosyjskiej Prawosławnej Cerkwi. Rosyjska misja rozpoczęła się na tym kontynencie w 1741 roku. Na Alasce w Kodiak w 1795 roku zbudowano pierwszą prawosławną cerkiew.
Na początku XX wieku, pomimo różnic wyznaniowych, obydwie grupy chciały kultywować swoje ukraińskie tradycje. W Winnipeg wydawano tygodnik „Kanadśkyj Farmer” i dziennik „Ukraińśkyj Hołos”. W Saskatoon powstała „Mohylanka”, tak nazwano Instytut im. Petra Mohyły, w którym kształciła się młodzież prawosławna, szczególnie z zachodnich prowincji Kanady. Z ruchem sympatyzowała również cześć duchownych greckokatolickich, gdyż Rzym zaczął wprowadzać celibat. Jednak tylko kilku duchownych wróciło do prawosławia. Nieco później stali się oni liderami zarządzania nowo powstałą Cerkwią. Nie przyjęli sakry biskupiej, mimo że pozostawali w celibacie, gdyż nie było możliwości ich ordynacji.
Po pewnym czasie doszło do buntu ze strony grekokatolików i zerwania więzi z Rzymem. Grupa Ukraińców grekokatolików z prowincji w zachodniej Kanadzie – Manitoba, Saskatchewan, Alberta – postanowiła zmienić wyznanie i wrócić do prawosławia, od którego ich przodkowie odstąpili w wyniku unii brzeskiej (1596). Powstało Ukraińskie Bractwo Prawosławne, które zwołało w 1918 roku w Saskatoon sobór założycielski Ukraińskiej Grecko-Prawosławnej Cerkwi. Na soborze nie było duchownych i biskupa. Nowo powstała Cerkiew składała się w około 15 procentach z prawosławnych, reszta to grekokatolicy. Ukraińskie Bractwo żądało Cerkwi niezależnej, autokefalicznej i narodowej, co doprowadziło do zerwania więzi z Prawosławną Misją w Ameryce.
Cerkiew, która przyjęła kanony prawosławne, w 1919 roku pod tymczasową opiekę przyjął metropolita German z patriarchatu antiocheńskiego.
W latach 20. przybył z Ukrainy do USA niekanoniczny metropolita Jan Teodorowicz, który był zwierzchnikiem Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi w Kanadzie do 1947 roku.
Cerkiew rozwijała się bardzo dynamicznie. W ciągu dziesięciu lat w ponad 150 parafiach liczba wiernych wzrosła do około 65 tysięcy, obsługiwało ich tylko dwudziestu jeden kapłanów. Cerkwią kierował Główny Konsystorz w Winnipeg (ciało kolegialne). Dało to początek tzw. Cerkwi Sobornoprawnej. Sobory do dzisiaj odbywają się co pięć lat.
Starano się nawiązać bratnie stosunki z innymi Cerkwiami, ale nie było ku temu sprzyjających warunków z uwagi na nieuregulowany stan kanoniczny i decydującą rolę elementu świeckiego (zostało to do dzisiaj).
W 1949 roku powstało w Winnipeg seminarium, Kolegium św. Andrzeja, kształcące duchownych.
Nowy rozdział w życiu Cerkwi rozpoczął się po drugiej wojnie światowej. W 1951 roku powstała oficjalnie Metropolia Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi w Kanadzie. Sobór składający się z dwóch kandydatów – biskupów imigrantów, gdyż własnych nie było – wybrał nowego hierarchę. Został nim metropolita Iłarion (Ohijenko), ordynowany na biskupa w Chełmie w 1944, znany w Polsce przedwojennej jako aktywny działacz w środowisku ukraińskim, profesor Uniwersytetu Warszawskiego.
Położył on wielkie zasługi w normalizacji życia cerkiewnego. Marzeniem hierarchy było nadanie Cerkwi statusu kanonicznego, ale niestety czasy temu nie sprzyjały. Trudno było pracować z miejscowymi Kanadyjczykami oraz grupą imigrantów przybyłych po wojnie z zachodu Europy, którzy mieli specyficzny stosunek do Cerkwi. Szczególnie trudno było pracować z tymi, którzy pochodzili ze wschodniej Ukrainy, należącej wówczas do ZSRR, gdyż wyrastali w tragicznych czasach niszczenia Cerkwi.
Ci niewocerkowleni nadali pewien kierunek sobornoprawnosti w Cerkwi, gdyż często stanowili większość w parafii, szczególnie we wschodniej Kanadzie. Odczuwało się różnice w tworzeniu życia cerkiewnego na wschodzie Kanady, tzw. „depistów” (departed people – przesiedlonych). Między przybyłymi do Kanady były też wrogie ideologicznie wobec siebie grupy mielnykiwciw i banderiwciw. Jednak dzięki powojennym imigrantom powstały nowe piękne katedry, sobory i cerkwie parafialne, szczególnie w dużych miastach na wschodzie Kanady – m.in. w Toronto, Hamilton Sudbury, Ottawie, Montrealu, Saint Katherines, Oshawa.
W 1990 roku Ukraińska Prawosławna Cerkiew liczyła około 128 tys. wiernych, 99 kapłanów oraz 290 placówek duszpasterskich, skupiając około jednej czwartej całej ukraińskiej imigracji w Kanadzie. Dzisiaj Cerkiew liczy około pięć razy mniej wiernych, mniej też kapłanów i parafii, szczególnie w zachodnich prowincjach Kanady, gdzie z powodu braku wiernych zamykane są farmerskie placówki. Powstały okręgi skupiające niewielkie parafie, czasami po pięć i więcej.
Kanada (niecałe 40 mln mieszkańców) to przeogromny, piękny i zróżnicowany kraj, największy po Rosji na świecie, dziesięciokrotnie większy od Polski. Prowincja Saskatchewan (milion mieszkańców), gdzie powstała Ukraińska Prawosławna Cerkiew, jest dwukrotnie większa od naszej RP, dlatego też odległości między parafiami bywają rzędu stu i więcej kilometrów.
Po przybyciu do Kanady w 1987 roku przez kilka lat obsługiwałem w prowincji Saskatchewan dziewięć, potem sześć parafii i wiem, co oznacza jechać autem przez prerię na nabożeństwo około dwustu kilometrów.
W 1990 roku metropolia Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi w Kanadzie została przyjęta do konstantynopolitańskiego patriarchatu i jest Cerkwią kanoniczną z szeroką autonomią. Wówczas Cerkwią kierował metropolita Wasylij (Fedak).
Nabożeństwa i posługi religijne są odprawiane w języku ukraińskim i angielskim, w zależności od potrzeb wiernych. W zachodniej części Kanady częściej jest używany język angielski, zaś na wschodzie, np. w prowincji Ontario, w Toronto, największej aglomeracji skupiającej Ukraińców, nabożeństwa służone są wyłącznie po ukraińsku. W Cerkwi ukraińskiej, prawosławnej jak i grekokatolickiej, a także rosyjskiej i serbskiej, obowiązuje kalendarz juliański (stary styl). Jednak Cerkiew rumuńska, grecka i niektóre orientalne przyjęły nowy styl.
Obecnie Ukraińska Prawosławna Cerkiew w Kanadzie ma trzy diecezje. Centralna z ośrodkiem w Winnipeg (prowincja Manitoba). Tutaj mieści się konsystorz oraz siedziba metropolity arcybiskupa Jurija (Kaliszczuka), wschodnia z siedzibą w Toronto z biskupem diecezjalnym Andrzejem Peszko z Ukrainy oraz zachodnia z siedzibą w Edmonton (prowincja Alberta) ze zwierzchnikiem Iłarionem (Rudnykiem) z Ukrainy.

(ciąg dalszy dostępny w wersji drukowanej lub w E-wydaniu Przeglądu Prawosławnego)

o. prot. Mikołaj Sidorski
Toronto
fot. ze zbiorów autora

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token