Numer 1(199)    styczeń 2002Numer 1(199)    styczeń 2002
fot.M. Dolecki
Ikony św. Mikołaja z Topilca
Antonina Troc-Sosna
Ikona św. Mikołaja z kiotu przy prawym klirosieKról Aleksander Jagiellończyk nadał u Topilci a u Batiotiuno a u Pyszczowo sześć służb ciągłych, tj. pańszczyźnianych, na które składało się dwanaście rodzin chłopskich, Józefowi Sołtanowi, władyce smoleńskiemu, za wierność okazaną w czasie najazdu moskiewskiego, chcąc wynagrodzić mu szkody wtedy poniesione. Metropolita Sołtan postawił tam dwór władyczyj, po czym nadanie w całości odstąpił w 1506 roku monasterowi supraskiemu.
   W jego granicach powstało z czasem sześć wsi: Topilec, Baciuty, Zawady, Zaczerlany, Kościuki i Gajewniki. Archimandryta Dołmatow w monografii supraskiego monasteru zamieścił dokument, w którym wymienione są imiona chłopów wraz z rodzinami oraz granice tej majętności. Początkowo wzniesiono w niej kaplicę drewnianą, zapewne następnie przekształconą w parafialną cerkiew.
   Inwentarz supraskiego monasteru z 1668 r. wymienia cerkiew w Topilcu i Fastach. W inwentarzu z 1764 roku odnotowano, że w folwarku Topilec za vorotami chorośaja ćasownja. W wizycie dziekańskiej w 1773 r. opis cerkwi brzmi: Cerkiew drewniana gontami kryta z kopułą nad babińcem wspaniałą, na której krzyż żelazny duży, pozłocisty, blachą tak samo bania jak i wierzchołek obite, druga kopuła na środku z krzyżem żelaznym pozłocistym, w której są sygnatura znajduje się pod tytułem św. Mikołaja i Najświętszej Panny Wniebowzięcia, fundacji i kolacji od praesens Imć Księży bazylianów Supraslskich.
   W tej wizycie wymieniony był też drugi ołtarz św. Mikołaja, stolarskiej roboty, akomodowany snycerskimi puklami pozłocistemi, na wierzchu promień drewniany pozłocisty. Ikona św. Mikołaja, patrona cerkwi, przez miejscową ludność była czczona jako cudowna, do niej też dołączano wota. Już w wizycie z 1788 r. napisano, że wszystko podług przeszłych wizyt w całości znalazłem. Superaty: korona srebrna w ołtarzu św. Mikołaja z talarów 20, sprawiona przez ks., lecz obligowaną o dekret, tabliczka srebrna jedna, druga u obrazu Najświętszej Panny.
   Legenda mówi, że gdy w okolicy panował pomór na bydło, ludzie wznosili modlitwy, prosząc za wstawiennictwem św. Mikołaja o pomoc Bożą. Kobiety ofiarowały się w ciągu jednej nocy wytkać ręczniki, przez które przepędzono bydło z całej okolicy, natomiast mężczyźni przez noc wybudowali w Baciutach ceglaną kapliczkę na fundamencie z kamienia polnego.
   Więcej o ikonie św. Mikołaja pisał w końcu XIX w. biskup grodzieński Józef: V cerkvi imeetsja osobenno mestopoćitaemaja sv. ikona, kak ćudotvornaja Svjatitielja Nikolaja Ćudotvorca, k kotoroj obraśćajutsja, meżdu bogobol'nymi ljud'mi voobśće, osobenno chozejeva pri potrebnosti v iscelenii skota o ćem v mestnoj cerkovnoprichodskoj letopisi otmećaetsja neskol'ko byvśich vydajuśćcichsja blagodatno celebnych slućaeev. Soobśćaetsja, ćto eto sv. ikona predstavleno mestnoj cerkvi nejkim voennym w naćale XVIII stoletija - pisana ona na choloste natjanutom na dosku - vysotoju 2 1/2 arśina śiriny 1 3/4 arśina - do 1890 goda liśna na bol'som izobrażenii Sjatitelja było svjatitel'skoe serebrjanoe oblećenie i serebrjanaja tablićka s slovami "Svajatitelju Nikole moli Boha o nas"- pole że było bez okłada - v 1890 godu usierdiem prichożan okryt ves' obraz splośnoju serebrjanoju rizoj ozoloćennoju ćrez gal'vanizm. Svjatitel' izobrażen v natural'nyj ego rost v archirejskom oblaćenii stojaśćim s podnjatoju vverch pravoju rukoj i posochom v levoj pologajut v moment oblićenija im eretika Aroja v 325 godu na Nikiejskom sobore.
   Wybuch pierwszej wojny zdezorganizował życie parafialne. Masowa ewakuacja ludności prawosławnej do Rosji sprawiła, że cerkiew i jej wyposażenie pozostawiono na pastwę losu. Powrót parafian w rodzinne strony odbywał się w zmienionych warunkach państwa polskiego. Topilec nie otrzymał statusu parafii etatowej i był filią parafii w Choroszczy.
   Druga wojna również zdezorganizowała życie parafialne. Po jej zakończeniu znaczna liczba parafian zmuszona została do wyjazdu na Wschód, inni z czasem przenieśli się do Białegostoku. W granicach topileckiej parafii pozostała skromna garstka wiernych.
   W cerkwi w Topilcu nie znajdziemy ikony św. Mikołaja, którą opisał bp Józef. Los jej nie jest znany. Pozostało tam natomiast kilka innych ikon św. Mikołaja.
   Jedna z nich, mocno przemalowana, przedstawia świętego w całej postaci. Umieszczono ją w kiocie przy prawym klirosie. Św. Mikołaj stoi w szatach biskupich, w górnym rogu przedstawiony jest Chrystus z Ewangelią, po przeciwnej stronie Matka Boża z omoforionem. Na dole ikony w rogu widać cerkwie.
   Inna ikona, o rozmiarach 115 x 49 cm, pisana na płótnie na początku XX w., znajduje się w ikonostasie. Biuro dokumentacji zabytków przechowuje taki jej opis: Święty w całej postaci ujęty wprost, prawa dłoń uniesiona w geście błogosławieństwa, lewa podtrzymuje zamkniętą księgę. Twarz szczupła, włosy i zarost siwe. Ubrany w perłowobiałą suknię i perłowoszary płaszcz oraz biały omoforion z żołtymi krzyżami. Tło szare, księga ceglastoczerwona, w dole ceglastoszara posadzka. Nad ramieniem świętego napis cyrylicą "Sv. Nikolaj Ćudiotvorec".
   Kolejna ikona św. Mikołaja, pisana farbami olejnymi na płótnie, o wymiarach 125 x 52 cm, pochodzi z drugiej połowy XIX w. To samo źródło tak ją opisuje: Święty w całej postaci ujęty wprost. Prawa dłoń uniesiona w geście błogosławieństwa, lewa podtrzymuje zamkniętą księgę w bogatej oprawie. Włosy i broda świętego siwe, płaszcz czerwony z zielonym podbiciem, suknia granatowa, omoforion zielonkawy ze złocistymi krzyżami, księga brązowa. W dole jasnobrązowa posadzka. Tło jednolite ciemnobrązowe. Nad głową świętego napis cyrylicą: "Sv. Nikolaj Ćudotvorec".
   Na innej ikonie św. Mikołaja w kiocie, z początku XX wieku, pisanej na desce w ryzie, o wymiarach 68 x 55,5 cm, święty przedstawiony jest w półpostaci. Ikona została ofiarowana 17 czerwca 1907 roku przez Iosifa Grenasza.
   Św. Mikołaj z dawien dawna jest patronem święta parafialnego w Topilcu. Przed ikoną św. Mikołaja odprawiane są molebny i akatysty.
   Należy wierzyć, że wstawiennictwo św. Mikołaja, które na przeciągu wieków wspomagało parafian w różnych troskach, ułtawi im trwanie w tradycji obrządku wschodniego. Parafianie wznieśli nowy dom parafialny i budynki gospodarcze, zdołali utrzymać cerkiew w należytym porządku, a starą plebanię przekazali na potrzeby bractwa młodzieży prawosławnej.

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token