Numer 6(204)    czerwiec 2002Numer 6(204)    czerwiec 2002
fot.J. Malec, M. Dolecki
Gałacka Ikona Matki Bożej z Narojek
Antonina Troc-Sosna
Majętność Narojki (Narojty, Narojczyce) posiadał kniaź Michał Gliński, który jednakże po wykryciu zdrady uciekł do Moskwy. W 1508 r. Zygmunt Stary oddał Narojki Iwanowi Sapieże (Sapiehowie posiadali dobra Boćki i Kodeń). Już w 1512 r. doszło do zamiany. Leonard Kosiński otrzymał Narojki za dobra Dubno. Brak jest z tego okresu jakiejkolwiek wzmianki o cerkwi w Narojkach.
   Najwcześniejsza znana notka o parafii we wsi pochodzi z 1629 roku, kiedy to sporządzono inwentarz mienia cerkiewnego. Więcej wiadomości o cerkwi świętych Kosmy i Damiana daje wizyta dekanatu drohickiego z 1726 r.: Cerkiew sama stara drewniana, mała y zbyt stara, palem ogrodzona. Dach na niey y Połap zgniły, na Cmentarzu krzyż stary. Dzwonnicy ani Babińca nie masz. Podłogi absolutnie nie masz. Z opisu tego można wnioskować, że cerkiew wybudowano przed przyjęciem unii, ponieważ zachował się ikonostas.

   W Narojkach znajduje się szczególnie czczona Gałacka Ikona Matki Bożej, pochodząca z pierwszej połowy XVIII w. We wspomnianej już wizycie jest zapis: Obrazy te są Salwatora, Nayświętszey Panny, S. Mikołaja, dwa S. Heliasza y S. Antoniego. Być może obraz Najświętszej Panny to właśnie Gałacka Ikona.
   Następna wizyta narojskiej cerkwi z 1757 r, informuje, że Cerkiew Naroyska de Nova radice in anno 1738 d. 16 mensis marty. Do nowej cerkwi przeniesiono ikonę Matki Bożej oraz ikonę świętych Kosmy i Damiana: Obraz Nayświętszey Panny Maryi także Snycerskiey roboty stary z promieniem z wierzchu w promieniu. Imię Maryi wyznaczone złotem malarskim. Dalej czytamy: Ołtarz za staraniem ad praesens WX Damiana Iaroszewicza Parocha, które wyprosił u Ichmców Xięży Rithus Latini. Paroch był uzależniony od kolatorów, o każdą rzecz musiał u nich zabiegać. W tej wizycie mówi się także, że do cerkwi należała jedna włóka gruntu, którą jednak Aleksander Skiwski "odebrał".
   Kolejna wizyta z 1789 r. wymienia kolatora Karola Urbańskiego, cześnika podlaskiego, który wyremontował cerkiew: (...) sytuowana wyreperowana z Przystawieniem kruchty, gątami nowo podbita z wieżyczką nową. Item ołtarzów dwa pozłoconych stolarską robotą, z kolumnami, gzymsami, malowanych, częścią pozłoconych, częścią posrebrzanych. Na Jednym obrazie Matki Boskiey na Drugim SS. Kozmy y Damiana.
   Urządzenie ołtarzy dla ikony Matki Bożej i świętych cudotwórców nie było przypadkowe. W cerkwi narojskiej do dziś jako święta parafialne uroczyście obchodzone jest Zaśnięcie Najświętszej Marii Pany (15/28 siernia) i świętych Kosmy i Damiana (1/14 listopada).
   Do parafii w Narojkach należały wsie: Narojki, Bryki, Jaszczołty, Kaługi, Korzeniówka, Miłkowice, Moczydły, Osnówka, Sady, Skiwy, Sytki, Smorszczewo, Śledzianów i Zalesie z ogólną liczbą 522 parafian. Łatwo zauważyć, że liczba wiernych jest zbyt mała w stosunku do liczby miejscowości. Sytuację wyjaśnia złożony do władz świeckich listskarga z 1804 roku na dziedziczkę sąsiedniej wsi Smarklice, o nazwisku Wojewódzka, która zmuszała ludność do uczęszczania do kościoła i przechodzenia na katolicyzm. Był to przypadek nieodosobniony. Jednakże Matka Boża, patronka cerkwi, nie zostawiła swoich dzieci w potrzebie, dzięki Jej wstawiennictwu rozpoczęto budowę nowej murowanej świątyni.
   W 1863 roku powołano komitet budowy, który opodatkował parafian po rublu od osoby, pozostałą kwotę wyasygnowano ze środków państwowych. 8 listopada 1866 roku cerkiew poświęcono. Ikonę Matki Bożej umieszczono na godnym miejscu. F. Pokrovskij napisał: V cerkvi imetsja mestno osobenno ćtimyj obraz Presvjatoj Bogorodicy s Predvećnym Mladencem, javivśisja po predaniji, na gruśe, otkuda i prinjatyj pri krestnom ischożdenii blagoćestno - koemu torżestvenno ćestvovanie byvaet pri osobenno obil'nym stećenii bogomol'cev v 15 avgusta.
   W okresie budowy cerkwi, w latach 1863-1866, doszło do cudownego zjawiska. Ze względu na budowę ikonę umieszczono w spichlerzu jednego z mieszkańców Narojek, Damiana Dawidziuka. Nocującego w spichlerzu gospodarza obudziło silne światło. Myśląc, że to pożar, zaalarmował sąsiadów, którzy przybiegli na ratunek. Okazało się jednak, że blask pochodził od ikony. Po tym wydarzeniu odprawiono nabożeństwo i ikonę uroczyście przeniesiono do pobliskiej cerkwi w Rogawce. Po ukończeniu budowy ikona powróciła do Narojek.
   W drugiej połowie XIX wieku do ikony ufundowano metalową, grawerowaną, złoto-srebrną ryzę. W 1908 roku w cerkwi wybuchł pożar, jednakże ikonę udało się uratować. W 1915 r., podczas bieżeństwa, znalazła się ona wraz z parafianami na uchodźstwie, szczęśliwie powróciła jednak do Narojek. Sama parafia w okresie międzywojennym od władz państwowych uzyskała jedynie status filii parafii siemiatyckiej z obsługą cerkwi w Drohiczynie.
   Po drugiej wojnie światowej swoją egzystencję rozpoczęła parafia w nowych warunkach. Nieustabilizowana sytuacja polityczna spowodowała ewakuację niektórych parafian do Związku Radzieckiego, jak również migrację ludności do miasta. Mimo to dzięki wysiłkowi kolejnych duchownych i wyznawców świątynia i cerkiewny inwentarz utrzymany był w należytym porządku.
   Wspomniana ikona Matki Bożej określana jest jako Gałacka (Galatskaja). Według przekazu święta ikona przechowywana była w Galacji, na przedmieściu Konstantynopola. Dokładna kopia tamtej ikony znajduje się v Moskve, v cerkvi św. Tichona, u Arbatskich vorot. Bogomater na etoj ikonie izobrażena derżaśćeju v pravoj ruke skipter, sidjaśćem na Eja levoj ruke Bogomladencem i podderżivajuśćim levoju rukoju derżavu; glavy Ich ukraśeny koronami.
   Identyczna kopia Gałackiej Ikony Matki Bożej znajduje się w narojskiej cerkwi, w bocznym kiocie, po lewej stronie ikonostasu. Według konserwatora czas powstania obrazu 1 poł. XVII w., koszulka 2 poł. XIX w., płótno, olej, metal repusowany, grawerowany, złocony, srebrzony. Wymiary 113 x 83 cm, rama 13 cm. Sam opis brzmi: Matka Boska w półpostaci, patrząca wprost, lekko obrócona w stronę siedzącego Dzieciątka Jezus, które trzyma na lewej ręce, prawa ręka złożona na kolanach Dzieciątka, w niej trzyma berło opierające się skośnie na prawym boku. Dzieciątko wyprostowane, z odchyloną do tyłu głową, prawą ręką błogosławiące, w lewej trzymające zamkniętą księgę. Twarze zamyślone o dużych oczach i prostych nosach. Karnacja ugruwo-brązowa. Malowidło widoczne w partii twarzy i rąk. Koszulka: szaty repusowane, płaszcz Matki Boskiej fakturowany w kwiatowo-roślinny wzór, podszewka gładka, lamowany taśmą. Suknia przy szyi i mankiet w drobną kratkę. Szaty Jezusa fałdowane, gładkie. Tło promieniste. Wokół głów nakładane nimby, pełne, obrzeżone ażurowym geometrycznym ornamentem, na nich zamknięte korony z kulą i krzyżykiem, dekorowane malowaną wicią roślinną w kolorach: białym, niebieskim i czerwonym. Berło trzystopniowe z krzyżykiem, nakładane. Bordiura o ornamencie falistej gałązki i zygzakowatej wstążki, w narożach trójlistna roślinna, wydzielona półwałkiem. Na dolnym pasie bordiury napis tytułowy w języku cerkiewnosłowiańskim. Obraz w ramie drewnianej, profilowanej, lico ramy żłobione w skośną kratkę z nakładanymi kropkami. W rogach kwadraty z pierścieniowatymi kołami. Przy prawej dłoni Matki Boskiej zawieszone metalowe votum w kształcie serca z grawerowanym monogramen Marii. Opis sporządzono w 1985 roku.
   Trzeba żywić nadzieję, że wstawiennictwo Matki Bożej pomoże trwać nielicznej parafii w wierze przodków. Ostatnie czasy były pomyślne, udało się wznieść murowany dom parafialny.

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token