Numer 8(254)    sierpień 2006Numer 8(254)    sierpień 2006
fot.Andrzej Karpowicz
Zapisane w starożytności
jeromonach Iow (Gumierow)
Uczeni tekstologowie przy sporządzaniu klasyfikacji biblijnych manuskryptów uwzględniają nie tylko ich treść (teksty Starego i Nowego Testamentu), kompletność (cała Biblia, oddzielne księgi i fragmenty), ale także materiał (papirus, pergamin) i formę (zwój, kodeks).
    
   Starożytne rękopisy biblijne zachowały się do naszych czasów na papirusie i pergaminie. Przy przygotowaniu papirusu wewnętrzną część włóknistej trzciny  rozcinano na paski, po czym  ściśle układano je na gładkiej desce. Następnie w poprzek kładziono kolejne paski, a całość zwilżano. Powstałe arkusze o szerokości około 25 cm suszono pod prasą na słońcu. Jeżeli trzcina była młoda, kartka była jasnożółta. Ze starej trzciny powstawał papirus ciemnożółty. Oddzielne kartki sklejano. Otrzymywano pas o długości około 10 metrów. Chociaż zachował się zwój (niebiblijny) o długości 41 metrów, papirusy ponad dziesięciometrowe były bardzo niewygodne w użyciu. Takie wielkie księgi jak Ewangelia Łukasza i Dzieje Apostolskie mieściły się na oddzielnych zwojach o długości 9,5-9,8 metrów. Z lewej  i prawej strony zamocowywano wałki. Na jeden z nich nawijano cały papirus: teksty w języku żydowskim i innym semickim na lewy wałek, a w języku greckim i rzymskim  – na prawy. Przy czytaniu zwój rozwijano na wielkość stronicy, w miarę czytania  papirus nawijano na drugi wałek. Dla większej wygody duże zwoje rozcinano czasami na kilka części. Kiedy Zbawiciel wszedł do synagogi w Nazarecie, podano Mu księgę proroka Izajasza. Jezus Chrystus otworzył księgę i natrafił na miejsce. W greckim oryginale czytamy dosłownie: rozwinąwszy księgę (Łk 4,17) i zwinąwszy księgę (Łk 4,20).
   Od II wieku przed Narodzeniem Chrystusa zaczęto wykorzystywać pergamin – materiał z poddanej specjalnej obróbce skóry zwierząt. Żydzi zapisywali na nim święte teksty. Wykorzystywali przy tym tylko skórę czystych (według prawa Mojżeszowego) zwierząt. O księgach ze skóry wspomina św. ap. Paweł (2 Tym 4,13).
   Pergamin w porównaniu z papirusem miał swoje zalety. Był znacznie trwalszy. Na pergaminowej powie-rzchni można było pisać z obydwu stron. Zwoje takie nazwano  epistografami (grec. episto – z tyłu: grapho – piszę). Pionowe włókna na odwrotnej stronie papirusa utrudniały pracę przepisującym. Ale pergamin miał też swoje wady – czytać papirusy było łatwiej, wypolerowana powierzchnia pergaminu męczyła oczy. Rogi kart pergaminów z czasem zaczynały się marszczyć i stawały się nierówne.
   Zwój był niewygodny w użyciu. Przy czytaniu zajęte były obie ręce: jedną należało rozwijać zwój, drugą  nawijać. Zwój miał także inną wadę. W związku z tym, że biblijne teksty były wykorzystywane w tekstach do nabożeństwa, trudno było szybko znaleźć potrzebny fragment w Piśmie Świętym.
   W końcu I czy na początku II wieku we wczesnochrześcijańskich wspólnotach zaczęto wykorzystywać kodeksy. Zgięte pośrodku karty papirusu składano razem i zszywano. Były to pierwsze księgi w naszym rozumieniu. Taka  forma papirusu umożliwiała chrześcijanom złączenie w jedną księgę wszystkich czterech Ewangelii, czy też Listów ap. Pawła, na co nie pozwalał zwój, był bowiem za duży.  Osoby przepisujące mogły teraz łatwiej sprawdzać swoje rękopisy z oryginałem. „Najprawdopodobniej słuszna jest hipoteza, że to właśnie chrześcijanie wywodzący się  spośród pogan stosunkowo wcześnie zaczęli wykorzystywać formę kodeksu dla Pisma Świętego, żeby tym samym świadomie podkreślić różnicę między praktyką Cerkwi i praktyką synagogi, gdzie zgodnie z tradycją przechowywano teksty Starego Testamentu w  zwojach” – pisze Bruce Mecger w „Tekstologii Nowego Testamentu”.
   Jeśli chodzi o treść rękopisów biblijnych, specjaliści dzielą je na pełne rękopisy biblijne, zawierające cały tekst Pisma Świętego, pełny Stary Testament, pełny Nowy Testament, oddzielne księgi i fragmenty ksiąg.
    
   Stary Testament
   w języku hebrajskim
   Najstarsze starożytne starotestamentowe rękopisy w języku hebrajskim pochodzą z III wieku przed Narodzeniem Chrystusa. Zostały odnalezione  w okolicach Wadi-Qumran nieopodal  Morza Martwego. Spośród 400 tekstów – 175 było o tematyce  biblijnej. Wśród nich wszystkie księgi starotestamentowe, oprócz księgi Estery, choć większość z nich niekompletna. Najstarszym z tekstów biblijnych okazała się kopia Księgi Samuela (1-2 Księga Królestwa, III wiek przed narodzeniem Chrystusa). Najcenniejszym znaleziskiem są dwa manuskrypty księgi proroka Izajasza (pełny i niepełny). Kompletna księga wielkiego proroka datowana jest  na II wiek przed Narodzeniem Chrystusa. Przed odnalezieniem jej w pieczarze nr 1 w 1947 roku najstarszym tekstem żydowskim był masorecki datowany na rok 900 po Narodzeniu Chrystusa. Zestawienie dwóch dokumentów, które powstały w odstępie dziesięciu wieków, dowiodło wyjątkowej dokładności i staranności, z jaką  był kopiowany święty tekst hebrajski. Glison Archer pisze, że znalezione w pieczarze Qumran kopie ksiąg proroka Izajasza „w ponad 95% okazały się  słowo w słowo  zgodne z naszą standardową europejską Biblią. A pięcioprocentowe różnice sprowadzają się głównie do ewidentnych pomyłek w przepisywaniu i do różnych wariantów napisania słów”.
   Dla zwojów znad Morza Martwego urządzono w Jerozolimie specjalną przechowalnię. W osobnym pomieszczeniu znajdują się cenne rękopisy proroka Izajasza. Dlaczego święte teksty biblijne w języku żydowskim (jeśli nie liczyć zwojów znad Morza Martwego) są tak późne (9-10 wiek po Narodzeniu Chrystusa)? Dlatego, że zgodnie z żydowskim zwyczajem   do nabożeństwa i modlitw nie wykorzystywano przetartych czy podniszczonych ksiąg. Nie pozwalała na to  starotestamentowa pobożność. Nie palono też świętych ksiąg, ani przedmiotów. Urządzano dla nich tzw. genizy, specjalne pomieszczenia (geniza – żydowskie: ukrycie, pogrzeb). W nich leżały całe wieki, powoli ulegając rozkładowi. Gdy genizy były już pełne, zgromadzone w nich przedmioty i księgi uroczyście grzebano na żydowskich cmentarzach. Genizy znajdowały się  najprawdopodobniej przy świątyni jerozolimskiej, a później przy synagogach. Wiele starych rękopisów znaleziono w kairskiej genizie, urządzonej  na strychu zbudowanej w 882 roku synagogi Ezra w Fostate (stary Kair). Genizę otwarto w 1896 roku. Jej materiały (ponad 100 tys. kartek dokumentów) zostały przywiezione na  uniwersytet w Cambridge.
    
   Stary Testament
   w języku greckim
   Tekst Septuaginty zachował się  do naszych czasów w formie kodeksów. Kodeks Synajski (Sinaiticus) datuje się na czwarty wiek. Został znaleziony w 1859 roku w monasterze św. Katarzyny na Synaju i przekazany do carskiej biblioteki w Sankt Petersburgu. W kodeksie tym zawarty jest niemal cały tekst Starego Testamentu  w greckim tłumaczeniu i pełny tekst Nowego Testamentu. W 1933 rząd radziecki sprzedał go British Museum za 100 tys. funtów szterlingów. Kodeks Watykański (Vaticanus) datuje się na połowę IV wieku. Należy do Watykanu. Zawiera cały tekst greckiej Biblii (Septuaginty). Tekst Nowego Testamentu ma braki. Kodeks Aleksandryjski (Alexandrinus) został napisany w 450 roku w Egipcie. Manuskrypt zawiera cały stary Testament i Nowy Testament, począwszy od rozdziału 25 Ewangelii Mateusza. Znajduje się w British Museum.
    
   Nowy Testament
   W XX wieku tekstologia Nowego Testamentu odnotowała znaczne osiągnięcia. Do dziś skatalogowano 2328 rękopisów bądź też fragmentów rękopisów w języku greckim, które pochodzą z pierwszych trzech wieków chrześcijaństwa.
   W 1972 roku hiszpański uczony – paleograf Jose OCallaghan zakończył identyfikację dziewięciu nowotestamentowych fragmentów z pieczary nr 7 w pobliżu Morza Martwego: Mk 4,28; 6,48, 52-53; 12,17; Dz 27,38; Rzym 5,11-12; 1Tym 3,16; 4,1 -3; 2 P 1,15; Jk 1,23-24. Fragmenty z Ewangelii Marka datowane są na lata 50. po narodzeniu Chrystusa, z Dziejów Apostolskich na lata 60., a pozostałe na lata 70. Z pozostałych dziewięciu fragmentów szczególną wartość ma urywek 1 Tym 3,16: „A bez wątpienia wielka jest tajemnica pobożności: Bóg objawił się w ciele, usprawiedliwiony został w Duchu, ukazał się aniołom, ogłoszony został poganom, znalazł wiarę w świecie, wzięty został w chwale”. Te odkrycia mają nieocenione znaczenie dla potwierdzenia historyczności nowotestamentowych tekstów i odparcia kłamliwych twierdzeń, że współcześni chrześcijanie posługują się  skażonymi tekstami.
   Najstarszym  rękopisem  Nowego Testamentu (część Ewangelii Jana 18,31-33, 37-38) jest fragment Reilanda (p52) – papirus datowany na lata 117-138, to jest na rządy cesarza Hadriana. Deissman nawet dopuszcza, że mógł on pojawić się jeszcze za cesarza Trajana (98-117). Przechowywany jest w Manchesterze.
   Innym bardzo starym nowotestamentowym manuskryptem jest papirus Bodmera (p75). Na stu dwóch ocalałych stronicach zawarte są teksty Ewangelii Łukasza i Jana. Wydawcy dokumentu, Wiktor Marten i Rodolf Kasser, określili, że został on napisany między 175 i 225 rokiem.  Rękopis jest najwcześniejszą z zachowanych do dziś kopii  Ewangelii Łukasza i jedną z najwcześniejszych kopii Ewangelii Jana (Bruce Mecger, Tekstologia Nowego Testamentu). Ten najcenniejszy manuskrypt przechowywany jest w Genewie.
   Bardzo stare są także przechowywane w Dublinie i datowane na rok 250 i następne papirusy Chestera Beatty ( p45, p46, p47). Kodeks ten zawiera znaczną część Nowego Testamentu. W p45 jest 30 kartek: dwie z Ewangelii Mateusza, sześć z Ewangelii Marka, siedem z Ewangelii Łukasza, dwie z Ewangelii Jana i trzynaście z Dziejów Apostolskich. Kilka małych fragmentów Ewangelii Mateusza z tego kodeksu znajduje się w zbiorach rękopisów w Wiedniu. P46 składa się z 86 kartek, zawiera posłanie apostoła Pawła do Rzymian, Żydów, 1 i 2 do Koryntian, Efezjan, Galacjan, Filipian, Kolosan, 1 i 2 do Tessalończyków. P47 zawiera dziesięć kart z fragmentami Objawienia (9,10-17,2) apostoła Jana Teologa.
    
   Uncjały na pergaminie
   Chodzi tu o kodeksy ze skóry z IV wieku, napisane uncjałami, literami bez kątów ostrych i linii łamanych.  Pismo to cechuje  duże wyszukanie i wyrazistość. Każda litera stała w linii oddzielnie. Zachowało się 362 uncjalnych rękopisów Nowego Testamentu. O najstarszych z tych kodeksów (Synajskim, Watykańskim, Aleksandryjskim) pisaliśmy wyżej.
   Tę  kolekcję starożytnych nowotestamentowych rękopisów uczeni uzupełnili o tekst Nowego Testamentu, który składał się z 36 286 cytatów Nowego Testamentu, spotykanych w pracach Świętych Ojców i nauczycieli Cerkwi od II po IV wiek. W tym tekście brakuje jedynie 11 wierszy.
   W XX wieku uczeni tekstologowie wykonali ogromną pracę nad zestawieniem wszystkich (kilku tysięcy!) nowotestamentowych rękopisów i wykazali różniące się wersje, wynikłe z winy osób przepisujących. Poddano je ocenie i topologizacji. Sformułowano wyraźne kryterium ustanowienia prawidłowego wariantu.
   To dzięki tej pracy nikogo zorientowanego  już przekonywać nie trzeba, jak kłamliwe i gołosłowne są twierdzenia o skażeniu obecnego świętego tekstu Nowego Testamentu.
   
   http://www.pravosłavie.ru
   tłum. (am)
   

Opinie

[1] 2006-10-16 22:09:00 talos13
ciekawa zecza jest to ze nie ma zmanki o pismie aramejskim jak dotad twierdza katolicy .chcialbym cos wiecej wiedziec na ten temat

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token