Numer 12(246)    grudzień 2005Numer 12(246)    grudzień 2005
fot.
Poeta końca
Anna Radziukiewicz

   Przeżycie poetyckie jest bardzo bliskie doświadczeniu religijnemu. To poznanie intuicyjne, które pozwala w jednej chwili przeniknąć najbardziej istotne sprawy człowieka i świata - pisze krytyk literacki Waldemar Smaszcz, próbując ogarnąć poetycką przestrzeń ostatniego tomiku Borysa Russko Rozgarniam noc i Asymetria.
   To poznanie pojawia się jakby w nagłych rozbłyskach, by zamknąć się w krótkich, niezwykle oszczędnych formach.
   Każdy wiersz wyrwany temu rozbłyskowi to dotyk intuicyjnie przeczuwanej prawdy, to kawałek świata, z którego ktoś strząsnął rutynę, wytrącił z koleiny znaczeń i wplótł w soczystość sensów. Ale - najważniejsze - nie jest to zabawa słowem, stylistyczna gimnastyka. To odkrywanie nieznanych światów.
   Borys Russko jest dla mnie poetą dojrzałym. Nie chodzi o jego wiek - rocznik 1929. Chodzi ciężar penetrowanych obszarów.
   W kulturze kultu naiwnej młodości jego poezja nieustannie dryfuje w stronę pytań, czy raczej rozbłysków, ostatecznych. Jeśli nawet sięga do początków, to chyba po to, by obserwując bieg życia, które "ucieka każdą szczeliną dnia", kiedy "strzepując dni, / jak piasek z nóg", znów puka do drzwi wieczności.
   Wieczność nie istnieje poza doświadczeniem religijnym. Czuje to doskonale poeta urodzony w Białowieży. Jak "człowiek i koń / zrośnięci kręgosłupem" (Asymetria), tak doświadczenie, czy raczej intuicja końca jest zrośnięta w poezji Russko z warstwą religijnej symboliki. Dlatego jakże często spotykamy tu obrazy typu:
   Słowo płonie, jak krzak pustyni,
   Świątynia w rezonansie,
   Ludzie w rezonansie.
   Ściany wybielone modlitwą
   i kadzidło.
   Kapłan dźwiga
   ciężary dusz.
   (Asymetria)
   Albo
   Modli się święty z ikony.
   Wieś w ogniu,
   Ludzie bosi.
   Modli się święty z ikony.
   Karabin celny,
   piach żywy.
   Modli się święty z ikony.
   Kaci piją koniak
   Na kolanach führera.

   (Asymetria)
   U Borysa Russko "Pieśń płynie z ust / świątyni", "modli się Puszcza", "drzewa uklękły".
   Tu "skowronek wzleciał / z pieśnią. / Błogosławi ziemię". Albo "Chleb z pieca, / jak mazurek wielkanocny, / z ziaren, / z dzieży, / z rąk / Rósł. / Czuję dotyk, / jak modlitwę pokoleń".
   Stan modlitwy, powagi, skupienia, wsłuchania obejmuje w tej poezji nie tylko człowieka, obejmuje całe stworzenie. Z całego stworzenia czyni poeta swego rodzaju świątynię. A w świątyni łatwiej o sensy, o pokorę wobec zagadki wszechświata ("w stogu gwiazd / ziemia ziarnem") i mikrokosmosu skowronka i mrówki, o pokorę wobec znoju "chłopa białowieskiego", któremu "ziemia jak cegła, /gościnna dla łez", łatwiej o ocenę tego świata "Prawda na krzyżu / ptaki wołają / o czyste niebo. Nie ma sprawiedliwych, / sądzą zwycięscy". W tej świątyni nie rządzi litera prawa. Rządzi miłość, a życie w niej to "Wypiek ze Słowa i Światła".
   Borys Russko po raz pierwszy sięgnął po formę bardziej pojemną - poemat, "Asymetria" jest właśnie poematem. I w nim najbardziej zbliżył się do semantyki biblijnej. Tajemnica istnienia stała się "głównym bohaterem" poematu. A tej nie da się ogarnąć, wy-chodząc poza krąg religijny. Poemat podzielił na 106 cząstek. Każda z nich może prowadzić żywot samodzielny. Każda z nich, jak zwykle u tego poety, skrzy się świeżymi sensami, wyjątkową urodą lirycznych obrazów - czystych i subtelnych, celną metaforą i tak naturalną, jakby wyrastała ona z najbardziej konkretnej rzeczywistości, w której "chleb dymi zwinięty / w bochen mozołu", a "Wszechświat wiruje / niby bąk".
   Borys Russko dostarczył czytelnikom swój kolejny tomik poezji, a literaturze kawał myśli filozoficznej, która tu splotła się z poetycką intuicją i przyoblekła w formę zwiewnej liryki. Ta zaś zdołała rzeczywistość Puszczy a nawet ulicy i domu bezimiennego wielkiego miasta podnieść do rangi subtelnego poetyckiego tworzywa.
   
   
   Borys Russko, Rozgarniam noc, Asymetria, Warszawa 2005, ss. 104
   

Opinie

[1] 2005-12-30 11:37:00 Justytna
mam 16 lat.Tomik poezji Borysa Russko znalazlam u kolezanki.Naprawde mnie zachwycil.Teraz jestem jego wielka fanka.Pare wierszy towarzyszy mi zawsze- mam je w komorce.Ten artykul obeazuje jego tworczosc.Sardzo mi sie podobal.Zachecam wszystkich do kupna pozostalych tomikow.

Twoja opinia


imię:
email:
komentarz
wpisz tekst z obrazka: token